Trang chủ              English

Nông nghiệp và Chính sách tổng hợp

Trồng mới gần 49.000 ha rừng phòng hộ ven biển
Đức giúp Việt Nam bảo về rừng Tam Đảo

Lâm nghiệp và Quản lý Tài nguyên Môi trường

Gần 9 triệu hécta đất có nguy cơ sa mạc hoá
Vào WTO, đất đai còn là sở hữu toàn dân

Thuỷ sản

Ngành nông nghiệp, một năm nhìn lại
Đưa kinh tế nông nghiệp tăng trưởng vững chắc

Khoa học công nghệ









Đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu:Mối liên quan tới đói nghèo
Phát hiện quần thể lớn Voọc Chà Vá Chân xám

AGRO - Xoa doi giam ngheo - Phuong phap tiep can moi

Xoá đói giảm nghèo - Phương pháp tiếp cận mới (16/03/2009)

Trong những năm qua, nền kinh tế - xã hội của nước ta đạt được những thành tựu quan trọng, GDP hằng năm tăng cao từ 7,5% - 8,5%, tuy nhiên ta vẫn là một nước nghèo. Công cuộc xóa đói, giảm nghèo là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, tuy đã đạt được một số kết quả song vẫn còn những thách thức, tồn tại lớn. Bên cạnh đó các phương pháp xoá đói, giảm nghèo hiện nay đã bộc lộ tính không phù hợp và kém hiệu quả. Để thành công trong công cuộc xoá đói giảm nghèo phải có phương pháp tiếp cận mới. Vậy, phương pháp xoá đói giảm nghèo hiện nay là gì? Tại sao cần có cách tiếp cận mới cho xoá đói giảm nghèo?

Định nghĩa về nghèo đói

Nghèo được định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân, nghèo không chỉ đơn giản là mức thu nhập thấp mà còn thiếu thốn trong việc tiếp cận dịch vụ, như giáo dục, văn hóa, thuốc men, không chỉ thiếu tiền mặt, thiếu những điều kiện tốt hơn cho cuộc sống mà còn thiếu thể chế kinh tế thị trường hiệu quả, trong đó có các thị trường đất đai, vốn và lao động cũng như các thể chế nhà nước được cải thiện có trách nhiệm giải trình và vận hành trong khuôn khổ pháp lý minh bạch cũng như một môi trường kinh doanh thuận lợi. Mức nghèo còn là tình trạng đe dọa bị mất những phẩm chất quý giá, đó là lòng tin và lòng tự trọng.

Việt Nam đã thừa nhận định nghĩa chung về đói nghèo do Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993: nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương.

Do vậy, từ năm 1993 đến cuối năm 2005, Chính phủ Việt Nam đã bốn lần nâng mức chuẩn nghèo. Ngày 27/9/2001 Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg trong đó phê duyệt "Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói và giảm nghèo giai đoạn 2001-2005", những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo từ 80.000 đồng/người/tháng (960.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực nông thôn đồng bằng những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 100.000 đồng/người/tháng (1.200.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập bình quân đầu người từ 150.000 đồng/người/tháng (1.800.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 8 tháng 7 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010 thì ở khu vực nông thôn những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.400.000 đồng/người/năm)trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.120.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

Đói nghèo là một vấn đề kinh tế-xã hội có tính toàn cầu, là sự thể hiện tính công bằng trong phân phối và chuyển tải các thành quả về phát triển kinh tế đến việc cải thiện chất lượng cuộc sống cho mọi người dân. Vì vậy, để đảm bảo công bằng xã hội, để nâng cao tiếng nói trên trường quốc tế thì không riêng Việt Nam mà tất cả các nước đều phải chú ý thực hiện công cuộc xoá đói giảm nghèo. Ngày nay giải quyết vấn đề đói nghèo đã được đặt thành nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng của đất nước Việt Nam, thể hiện ở chỗ chúng ta đã có Chương trình mục tiêu quốc gia về xoá đói giảm nghèo. Vậy quan điểm và cách xoá đói giảm nghèo hiện nay như thế nào?

Quan điểm về xoá đói giảm nghèo

Xoá đói giảm nghèo phải dựa trên cơ sở tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả và bền vững, đồng thời chủ động tạo các nguồn lực cho các hoạt động trợ giúp người nghèo đói.

Quan điểm này dựa trên lô-gic biện chứng là muốn giúp đỡ, hỗ trợ có hiệu quả người nghèo đói thì Nhà nước phải có đủ nguồn lực vật chất trong tay, bởi vì chính bản thân nhà nước là chủ thể có đầy đủ các khả năng điều hoà thu nhập giữa các nhóm dân cư. Hơn nữa, các nguồn lực vật chất để thực hiện sự điều hoà thu nhập ấy lại chỉ có thể có được khi nền kinh tế tăng trưởng nhanh, hiệu quả và bền vững. Thực tế cho thấy, nhờ kinh tế phát triển mà Nhà nước đã có đủ tài chính để mở rộng các dự án, các chương trình xoá đói giảm nghèo, hỗ trợ cho hàng ngàn xã khó khăn phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội, trên cơ sở đó những người nghèo ở những vùng sâu, vùng xa có thêm cơ hội để vươn lên thoát nghèo đói. Nhìn chung, ở đâu kinh tế phát triển, ngành nghề và hoạt động kinh tế đa dạng, việc làm đầy đủ, thì ở đó số hộ nghèo đói giảm nhanh, số hộ giầu tăng lên và bộ mặt xã hội của cộng đồng thay đổi nhanh chóng.

Xoá đói giảm nghèo không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, của toàn xã hội, mà trước hết là bổn phận của chính người nghèo, phụ thuộc vào sự vận động tự giác của bản thân người nghèo, cộng đồng nghèo.

Xóa đói giảm nghèo phải được coi là sự nghiệp của bản thân người nghèo, cộng đồng nghèo, bởi vì sự nỗ lực tự vươn lên để thoát nghèo chính là động lực, là điều kiện cần cho sự thành công của mục tiêu chống đói nghèo ở các nước.

Nhà nước sẽ trợ giúp người nghèo biết cách tự thoát nghèo và tránh tái nghèo khi gặp rủi ro. Bên cạnh sự hỗ trợ về vật chất trực tiếp thì việc tạo việc làm cho người nghèo bằng cách hướng dẫn người nghèo sản xuất, kinh doanh phát triển kinh tế theo điều kiện cụ thể của họ chính là điều kiện xoá đói giảm nghèo thành công nhanh và bền vững.

Triển khai có hiệu quả các chương trình, dự án xoá đói giảm nghèo bằng các nguồn tài chính trợ giúp của Nhà nước và các tổ chức trong và ngoài nước.

Trong những năm qua, Nhà nước đã giành nhiều kinh phí cho các chương trình xoá đói giảm nghèo. Bên cạnh những thành tựu đáng kể của xoá đói giảm nghèo còn có vấn đề nổi cộm đó là tình trạng tham nhũng, cắt bớt phần tài chính từ các dự án, chương trình mà lẽ ra người nghèo được hỗ trợ để giúp họ thoát nghèo đói. Quan điểm này có tác dụng hạn chế tình trạng tiêu cực đang diễn ra trong triển khai hiện nay, tạo cơ sở để đưa ra các biện pháp phòng ngừa và xử lý nghiêm theo pháp luật các trường hợp tiêu cực.

Quan điểm thứ tư:Việc hỗ trợ và cho vay vốn hộ nghèo phải đi liền với công tác tư vấn, hướng dẫn sử dụng vốn vay có hiệu quả căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể của từng hộ gia đình.

Thời gian qua, việc cho vay vốn hộ nghèo đói chưa thật hiệu quả, phần nhiều còn thiên về số lượng lượt hộ vay vốn nên khoản vay còn nhỏ bé, chưa thực sự giúp các hộ nghèo tạo được đà bứt phá, việc sử dụng vốn không đúng mục đích vấn còn khá phổ biến. Nhìn chung, hiệu quả thực sự của các nguồn tài chính cung cấp cho mục tiêu xoá đói giảm nghèo còn bị hạn chế. Thực tế cho thấy nguồn vốn cho người nghèo vay sẽ phát huy tác dụng nếu có sự hướng dẫn sản xuất, tư vấn sử dụng vốn vay.

Với các quan điểm về xoá đói giảm nghèo như trên, đã có nhiều cách tiếp cận về xoá đói giảm nghèo như cách tiếp cận từ trên xuống là phương pháp giao chỉ tiêu kế hoạch, giao nguồn lực và quy định các nhiệm vụ phải thực hiện của cơ quan cấp trên đối với cơ quan cấp dưới; Cách tiếp cận từ dưới lên là cách tiếp cận từ người nghèo- xoá đói giảm nghèo bắt đầu từ người nghèo; hoặc cách tiếp cận từ các nguồn lực đó là cách tìm ra các nguồn hạn chế nhất để tìm cách tác động vào chúng nhằm đạt mục tiêu về xoá đói giảm nghèo. Nhưng hiện nay các cách tiếp cận này đang bộc lộ những điểm không phù hợp và kém hiệu quả. Để đạt được thành tựu lớn trong công tác xoá đói giảm nghèo, đảm bảo mục tiêu giảm nghèo bền vững cần phải có phương pháp tiếp cận mới.

Phương pháp tiếp cận mới cho xoá đói giảm nghèo

Thứ nhất, Quản lý dựa trên kết quả đó là quá trình thực hiện chuỗi kết quả. Chuỗi kết quả cho thấy các hoạt động, thông qua chuỗi quan hệ nhân quả trung gian sẽ giúp thực hiện mục tiêu của chương trình hay dự án xoá đói giảm nghèo như thế nào. Hướng dẫn nông dân về kỹ thuật nông nghiệp có thể dẫn đến những thay đổi trong tập quán canh tác mà nhờ đó năng suất được cải thiện, thu nhập và đời sống hộ gia đình được nâng cao. Tư vấn cho hộ nghèo vay vốn sử dụng đúng mục đích để phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm thoát nghèo đói. Tạo cơ hội về phát triển sản xuất để người nghèo tự lực vươn nghèo thông qua các chính sách hỗ trợ về phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất, đất đai, tín dụng, dạy nghề tạo việc làm, phổ biến các mô hình xoá đói giảm nghèo hiệu quả. Cải thiện việc tiếp cận các dịch vụ an sinh xã hội thông qua các chính sách trợ giúp về giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ dân sinh. Từ đó giúp người nghèo nhanh chóng thoát nghèo.

Thứ hai, kết hợp hài hoà vai trò của nhà nước, thị trường và cộng đồng.Mỗi chương trình dự án xóa đói giảm nghèo cần có sự kết hợp với ba trụ cột: thể chế chính sách của Nhà nước, vai trò của DN hoạt động trong cơ chế thị trường và phát huy nguồn lực, năng lực của cộng đồng tham gia lập dự án, xây dựng kế hoạch xóa đói giảm nghèo, phát triển sản xuất.

Vì vậy, trước hết cần thay đổi tư duy về chương trình dự án xóa đói giảm nghèo theo 8 mục tiêu thiên niên kỷ (xoá bỏ tình trạng cùng cực, thiếu đói; đạt phổ cập giáo dục tiểu học; tăng cường bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ; giảm tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh; tăng cường sức khoẻ bà mẹ; phòng chống bệnh HIV, AISD, sốt rét và các bệnh khác; đảm bảo bền vững môi trường; thiết lập quan hệ đối tác toàn cầu vì mục đích phát triển), trong đó tìm ra tác động ảnh hưởng của mỗi mục tiêu đến các mục tiêu khác để tránh phân tán và trùng lặp nguồn lực.

Bên cạnh đó, các dự án cần được đánh giá thường xuyên và điều chỉnh kịp thời, kết hợp lồng ghép để duy trì tác động của dự án đến xóa đói giảm nghèo. Đây là một kỹ năng có thể lấy ý kiến cộng đồng để chuyển hướng đầu tư sao cho thiết thực. Cộng đồng biết ai trong đó là đối tượng nghèo và cộng đồng giám sát được quá trình thực hiện, hoạt động chi tiêu. Bởi vậy, trong công tác xoá đói giảm nghèo cần chú ý đến chức năng của cộng đồng.

Nhà nước cũng cần xác định rõ đối tượng, vùng dự án cần có chính sách rõ ràng đối với DN, đơn vị sự nghiệp chuyển giao kỹ thuật, mô hình sản xuất tham gia xóa đói giảm nghèo, có thể đấu thầu theo nguyên tắc giao nhiệm vụ rõ ràng cho DN xây dựng hạ tầng, hướng dẫn, hỗ trợ sản xuất kinh doanh cho hộ, sản xuất tập trung, bao tiêu sản phẩm. Chính sách đó có thể là giảm thuế, giảm tiền thuê đất hoặc điều kiện khác cho DN đó được thực hiện những dự án có lợi ở khu vực phát triển, hoặc tín dụng ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ phát triển cho DN. Gấp rút quy hoạch để xây dựng các cụm công nghiệp làng nghề mà người sản xuất được ưu đãi tối đa tiền thuê đất.

Thứ ba, tiếp cận theo chuỗi giá trị gắn với thị trường thể hiện qua sơ đồ (1)

Phương pháp tiếp cận mới theo chuỗi giá trị và gắn sự tham gia của người nghèo vào các mắc xích thị trường đó.

Nhà nước cũng cần phát triển, tổ chức lại các DNNVV như hợp tác xã, DN khu vực tư nhân ở vùng dự án, ưu đãi theo kết quả sử dụng lao động thường xuyên, bao tiêu sản phẩm, cung ứng vật tư cho dân chúng. Chỉ có hợp tác xã, DN hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ hỗ trợ mới gắn kết lâu dài bền vững những hoạt động dân chúng vào những công việc cụ thể xóa đói giảm nghèo bằng hoạt động sản xuất ở hộ, và các cơ sở sản xuất tập trung đồng thời, cần xây dựng các quỹ tín dụng khu vực để tiếp cận trực tiếp đến các hộ nghèo, giám sát tín dụng để các hộ nghèo không phải vay nặng lãi. Quỹ tín dụng này gắn kết với các đoàn thể, hội quần chúng để vận động, tác động đến việc sử dụng vốn hữu ích cho chăn nuôi, trồng trọt, làm nghề, học tập, xuất khẩu lao động, làm dịch vụ...

Như vậy, phương pháp tiếp cận bao gồm nâng cao môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp tư nhân, tạo thuận lợi cho việc phát triển doanh nghiệp nhỏ doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp vừa, dọc theo chuỗi giá trị. Việc đáp ứng nhu cầu của người nghèo mở rộng cơ hội kinh doanh phụ thuộc phát triển chuỗi giá trị đảm bảo sự tham gia của người nghèo vào thị trường đồng thời giảm tình trạng tổn thương do thời tiết hoặc các sự kiện cấu trúc (dịch bệnh, chết, thiên taivv), việc này có thể thực hiện được thông qua việc lựa chọn người nghèo nhất và các nhóm dễ bị tổn thương nhất tham gia các mạng lưới sản xuất. Với tình trạng người nghèo sống phụ thuộc chủ yếu vào tài nguyên thiên nhiên, việc sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên sẽ được khuyến khích thông qua việc thực hành quản lí môi trường tốt hơn, được cấp đất và chi trả dịch vụ môi trường.

Phát triển chuỗi giá trị dựa trên việc lựa chọn cẩn thận các ngành hàng và việc sản xuất liên quan, hệ thống chế biến và tiếp thị mà có thể tạo ra việc làm cho người nghèo; mỗi vùng nên chọn sản phẩm có giá trị kinh tế cao, khuyến khích và quản lí rủi ro cho sự tham gia của người nghèo từ trang trại ra thị trường, hợp đồng tiêu thụ sản phẩm; tiếp cận các dịch vụ tài chính (tín dụng, tiết kiệm, bảo hiểm); phát triển kỹ năng cho các hoạt động kinh doanh phi nông nghiệp (như chế biến, tiếp thị, du lịch); nâng cao cơ sở hạ tầng cộng đồng kết nối thị trường với cơ sở hạ tầng quốc gia và nâng cao khả năng kết nối với địa bàn xa thị trường; và có những sáng kiến để phổ biến và ứng dụng công nghệ phù hợp đem đến năng suất cao (chăn nuôi, sản xuất, sản xuất lâm nghiệp, và các hoạt động sau thu hoạch.

Liên kết nông dân với người kinh doanh, chế biến, buôn bán dọc theo chuỗi giá trị sẽ mang đến cơ hội kinh tế quan trọng cho sự phát triển kinh tế vì nông nghiệp và giúp nhiều gia đình nghèo thoát nghèo.



















                                                                                                                    Đỗ Thị Dinh

Trở về
In bài này
Các tin khác:
 Đánh giá hiệu quả vốn đầu tư của quỹ phát triển thôn bản đến thu nhập nông hộ (25/02/2009)
 Xây dựng cơ chế quản lý khoa học công nghệ ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn (23/02/2009)
 Các Nhân Tố Hỗ Trợ và Cản Trở Hộ Nghèo Tiếp Cận các Nguồn Vốn Sinh Kế để Giảm Nghèo Bền Vững (23/02/2009)
 Nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ giảm nghèo cho khu vực đồng bằng Sông Cửu Long (19/02/2009)
 Nghiên cứu cơ sở lý luận, đề xuất chính sách nâng cao động lực nghiên cứu cho cán bộ KHCN lĩnh vực nông nghiệp nông thôn (19/02/2009)
 Nghiên cứu, đề xuất Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020 (11/02/2009)
website được thiết kế và quản lý bởi Trung tâm Thông tin Bộ môn Chiến lược và Chính sách (DSPR)
Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn - IPSARD

Số 16 Thụy khuê- Tây hồ - Hà nội - Điện thoại: 84-4-9714350, Fax: 84-4-9711062.
Email:dspr@ipsard.gov.vn,